జగత్తును పాలించే జగత్పితరుల అనుగ్రహం పొందే పవిత్ర ఆషాఢ మాసంలో తెలుగు నేలపై ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం వెల్లివిరుస్తుంది. తొలి ఏకాదశి (దేవశయని ఏకాదశి) మొదలుకొని చాతుర్మాస్య వ్రతాలు ప్రారంభమయ్యే ఈ దివ్య సమయంలో మన పూర్వీకులు అందించిన పరమ పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక ప్రసాదం "పంచారామాలు". ఈ పుణ్యక్షేత్రాల దర్శనం సమస్త పాపహరణమని, అపరిమిత శక్తీదాయకమని భక్తుల విశ్వాసం.
పురాణ నేపథ్యం.. తారకాసుర వధ, అమృత లింగాలు
స్కాంద, శివ పురాణాల ప్రకారం.. అమృతంతో తయారైన ఆత్మలింగాన్ని ధరించిన తారకాసురుడిని సంహరించేందుకు శ్రీ కుమారస్వామి (కార్తికేయుడు) ఆగ్నేయాస్త్రంతో ఆ లింగాన్ని ఐదు భాగాలుగా ఖండించారు. తీవ్ర అగ్నిజ్వాలలు చిమ్ముతూ పడిన ఆ అమృత లింగ భాగాల ప్రతాపాన్ని శాంతింపజేసేందుకు ఐదుగురు ప్రముఖ దేవతలు ఆయా ప్రదేశాల్లో లింగాలను ప్రతిష్ఠించి, పవిత్ర నదీ జలాలతో అభిషేకించారు. అవ్వే నేటి పంచారామ క్షేత్రాలుగా విరాజిల్లుతున్నాయి.
🏛️ పంచారామ క్షేత్రాల సమగ్ర వివరాలు
| క్షేత్రం | ప్రతిష్ఠించిన దేవత | ప్రధాన దైవం | అమ్మవారు | తీర్థం / పవిత్ర జలం | నిర్మించిన రాజవంశం |
| 1. అమరారామం (అమరావతి) | దేవేంద్రుడు | శ్రీ అమరేశ్వర స్వామి | శ్రీ బాలా చాముండికా దేవి | కృష్ణానది | కోట వంశ రాజులు / విజయనగరం |
| 2. ద్రాక్షారామం (ద్రాక్షారామము) | సూర్యభగవానుడు | శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి | శ్రీ మాణిక్యాంబా దేవి (12వ శక్తిపీఠం) | సప్త గోదావరి తీర్థం | తూర్పు చాళుక్యులు (విష్ణువర్ధన-13 / భీముడు) |
| 3. సోమారామం (భీమవరం) | చంద్రుడు (సోముడు) | శ్రీ సోమేశ్వర స్వామి | శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవి | చంద్ర కుండం | తూర్పు చాళుక్యులు |
| 4. క్షీరారామం (పాలకొల్లు) | శ్రీమహావిష్ణువు | శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వరుడు | శ్రీ పార్వతీ దేవి | క్షీర పుష్కరిణి | తూర్పు చాళుక్య రాజులు |
| 5.కుమారారామం (సామర్లకోట) | కుమారస్వామి | శ్రీ కుమార భీమేశ్వర స్వామి | శ్రీ బాలా త్రిపుర సుందరి దేవి | కుమార పుష్కరిణి | తూర్పు చాళుక్యులు (చాళుక్య భీముడు-1) |
క్షేత్ర విశేషాలు, రహస్యాలు
1. అమరారామం (అమరావతి, పల్నాడు జిల్లా): లింగం పరిమాణం పెరుగుతుంటే దేవేంద్రుడు దాన్ని నిరోధించడానికి మేకు కొట్టాడని, ఇప్పటికీ లింగం పైభాగాన ఎరుపు రంగు మచ్చ కనిపిస్తుందని క్షేత్ర పురాణం చెబుతుంది. దాదాపు 15 అడుగుల ఎత్తుండే ఈ లింగానికి అర్చకులు మొదటి అంతస్తులోని వేదికపై నిలబడి అభిషేకం చేస్తారు.
2. ద్రాక్షారామం (రామచంద్రపురం, డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా): ఒకే ప్రాంగణంలో 14 అడుగుల నల్లటి స్పటిక శివలింగం మరియు అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో 12వ పీఠమైన శ్రీ మాణిక్యాంబా దేవి కొలువుదీరడం వల్ల ఇది "దక్షిణ కాశి"గా ప్రసిద్ధి చెందింది.
3. సోమారామం (గుణుపూడి-భీమవరం, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా): ఇక్కడి శివలింగం చంద్రాకృతి కళలకు అనుగుణంగా వర్ణాన్ని మారుస్తుంది. అమావాస్య నాటికి నలుపు/గోధుమ రంగులోకి, పౌర్ణమి నాటికి స్వచ్ఛమైన తెలుపు రంగులోకి మారడం విశేషం. శివలింగానికి పైఅంతస్తులో శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవి ఆలయం ఉంటుంది.
4. క్షీరారామం (పాలకొల్లు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా): శ్రీమహావిష్ణువు ఘోర తపస్సు చేసి శివుడి నుండి సుదర్శన చక్రం పొందిన ప్రదేశం. 9 అంతస్తులు, 120 అడుగులకు పైగా ఎత్తు కలిగిన రాజగోపురం ఇక్కడ దర్శనమిస్తుంది.
5. కుమారారామం (సామర్లకోట, కాకినాడ జిల్లా): కుమారస్వామి స్వయంగా ప్రతిష్ఠించిన క్షేత్రం. 100 రాతి స్తంభాలతో నిర్మించిన ఈ రెండు అంతస్తుల ఆలయంలో కింద భాగంలో మూలవిరాట్టు పాదాలు, పైఅంతస్తులో శివలింగ ముఖమండల దర్శనం లభిస్తుంది.
యాత్ర రూట్ మ్యాప్, వివరాలు
ప్రయాణ మార్గం: [అమరావతి] ──(175 కి.మీ)──► [భీమవరం] ──(25 కి.మీ)──► [పాలకొల్లు] ──(110 కి.మీ)──► [ద్రాక్షారామం] ──(30 కి.మీ)──► [సామర్లకోట]
ఆలయ వేళలు: ఉదయం 06:00 నుండి మధ్యాహ్నం 12:00 వరకు | సాయంత్రం 04:00 నుండి రాత్రి 08:00 వరకు (పర్వదినాల్లో రోజంతా దర్శనం ఉంటుంది). ఉదయం అమరావతిలో ప్రారంభమై, రాత్రికి సామర్లకోటలో యాత్ర పూర్తి చేసేలా ప్రణాళిక చేసుకోవచ్చు.